Thursday, December 31, 2015

Những Tiến Bộ Cột Mốc Của Y Khoa Năm 2015



Điểm qua những tiến bộ cột mốc đã xảy ra trong năm 2015 thì có thể dễ dàng nhận ra đây là năm cột mốc của một thời đại Y Khoa mới tập trung vào gen di truyền và là khởi đầu của thời đại Y Học Chuẩn Xác (Precision Medicine), tập trung vào việc chữa trị cho từng cá thể. Trong một tương lai gần, việc chữa trị bằng liệu pháp gen là hoàn toàn có thể xảy ra.

1. Y Học Chuẩn Xác 

Tổng thống Obama của Mỹ đã phát biểu vào tháng 1/2015 như sau: “Tôi muốn đất nước (Mỹ) đã xóa bỏ được bệnh bại liệt và giải mã bộ gen của con người dẫn đầu trong kỷ nguyên mới của Y Học này, kỷ nguyên mà những cách chữa trị phù hợp cho mỗi cá nhân sẽ được sử dụng vào đúng thời điểm của nó.” Đi kèm với phát biểu trên là việc công bố $216 triệu Mỹ kim trong ngân sách của 2016 được dành riêng cho chủ trương này. Theo phương pháp này, bộ gen của mỗi bệnh nhân sẽ được giải mã cụ thể và dựa trên các tiến bộ của di truyền học (genomics) kèm theo tiến bộ trong việc thu thập và phân tích các dữ liệu kỹ thuật số (digital data), mỗi bệnh nhân sẽ được áp dụng một cách chữa trị riêng hiệu quả nhất cho việc chữa trị bệnh tật của người đó.

Một trong những áp dụng đầu tiên của phương pháp này là của nhóm các nhà khoa học tại trung tâm Ung Bướu đại học Michigan, Mỹ, trên bệnh ung thư dương vật của đàn ông. 

Họ đã giải mã gen của 43 bệnh nhân và đã tìm ra 4 gen khác nhau (RAS, HRAS, NRAS, và EGFR) bị biến đổi trong loại ung thư này, và dựa trên biến đổi trên từng loại gen khác nhau thì sẽ cần chữa trị bằng những cách khác nhau. 

2. Giải Mã Bộ Gen Dưới $1,000USD

Ngày 29/9/2015 vừa qua, công ty công nghệ sinh học Veritas Genetics đã tuyên bố họ đã đạt cột mốc giải mã bộ gen người, bao gồm cả phí tư vấn, tất cả chỉ với giá $999 Mỹ kim. Bộ gen người lần đầu tiên được giải mã vào năm 2003 đã ngốn $2.7 tỉ Mỹ kim. 

Đây là một cột mốc quan trọng vì với giá dưới $1,000 Mỹ kim thì việc giải mã gen của bệnh nhân để chẩn đoán bệnh và chữa trị sao cho phù hợp, hiệu quả nhất với mỗi cá thể sẽ là điều cần thiết để bắt đầu thời đại của Y Học Chuẩn Xác.

3. Mạng Lưới Gen Di Truyền 

Một nhóm khoảng 40 các nhà khoa học chuyên về di truyền học tại Mỹ, Canada, Anh Quốc vừa tung ra phần mềm Matchmaker Exchange 1.0 vào tháng 9/2015 vừa qua. 

Phần mềm này sẽ kết nối thông tin bộ gen của các cá thể trên thế giới để lập thành một mạng lưới thông tin gen di truyền qua Internet. Mạng lưới này đương nhiên sẽ bảo mật thông tin cá nhân của từng cá thể, và chỉ sử dụng thông tin gen di truyền của họ để so sánh với nhau và tìm ra điểm chung. 

Ví dụ như một em bé bị một căn bệnh tim bẩm sinh lạ chưa từng thấy trước đó, và các bác sỹ nghi ngờ là có thể do đột biến ở gen X. Nếu thông tin về bộ gen của bé được đưa lên mạng Matchmaker Exchange, phần mềm này sẽ bắt đầu so sánh bộ gen của bé với các bộ gen khác có sẵn trong database. Nếu tìm thấy một bộ gen khác cũng có đột biến ở gen X và bệnh nhân đó cũng có bệnh tim tương tự thì các nhà khoa học có thể khẳng định chắc chắn bệnh tim của bé là do gen X. Từ đó, một phương pháp chữa trị hữu hiệu nhất sẽ được đưa ra để chữa bệnh cho bé. 

Như vậy, mạng lưới Matchmaker Exchange sẽ giúp thu ngắn thời gian tìm ra nguyên nhân gây bệnh đáng kể  để giúp cho việc chữa trị nhanh chóng và hiệu quả hơn nhiều. Tính đến hiện tại đã có khoảng 200,000 người đã có bộ gen của họ giải mã. Và con số này chắc chắn sẽ còn tăng nhanh trong tương lai. Do đó, việc sử dụng mạng lưới thông tin này để phục vụ cho việc chẩn đoán và chữa trị là hoàn toàn hợp lý. 

4. Biến Đổi Gen Người Từ Phôi Thai

Ngày 22/4/2015 vừa qua, một nhóm các nhà khoa học tại Trung Quốc, dẫn đầu bởi nhà nghiên cứu gen Junjiu Huang tại đại học Sun Yat-sen (Tôn Dật Tiên) tỉnh Quảng Đông, đã công bố kết quả của thí nghiệm biến đổi gen từ trong phôi thai người đầu tiên trên thế giới qua tạp chí khoa học Protein & Cell, bằng cách sử dụng Crispr-Cas9. 

Trong 86 phôi thai được sửa chữa gen, chỉ có 28 phôi thai được cắt bỏ gen lỗi, và chỉ một phần nhỏ trong số 28 phôi thai trên được thay thế bởi gen lành mạnh, bình thường. Nếu muốn sử dụng phương pháp này trên người thì tỉ lệ thành công phải rất gần với 100%. Nên theo kết luận của nhóm này, phương pháp này vẫn cần phải được cải thiện về nhiều mặt và chưa thể được sử dụng trên phôi thai người. 

Theo một nguồn tin từ Trung Quốc thì hiện tại có ít nhất 4 nhóm nghiên cứu khác trong nước đang theo đuổi việc biến đổi gen từ trong phôi thai người này. Ngoài ra, trên thế giới cũng có những tin đồn rằng có những nhóm các nhà khoa học khác đã hoặc đang tiến hành những nghiên cứu tương tự trong bí mật. 

Việc biến đổi gen người từ trong phôi thai sẽ giúp chữa trị được những bệnh bẩm sinh do đột biến gen di truyền. Tuy nhiên, nó cũng ảnh hưởng đến vấn đề đạo đức nếu khi con người cố tình sửa chữa những phôi thai lành mạnh để phục vụ cho những mục đích đen tối. 

5. Sinh Thiết Lỏng

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện ra sự hiện diện của các tế bào ung thư (Circulating Tumor Cells) cũng như DNA, RNA và protein của các tế bào ung thư trong máu. Điều này dẫn đến khả năng có thể phát hiện ra ung thư sớm chỉ bằng cách lấy mẫu máu mà không cần lấy sinh thiết các mô để phát hiện ra sự hiện diện của khối u trong cơ thể. 

Điều này là rất quan trọng vì nếu ung thư được phát hiện càng sớm thì khả năng chữa trị càng cao. Mà phần lớn các loại ung thư đều rất khó phát hiện sớm. Do đó, nếu có thể phát hiện ra sự hiện diện của khối u qua mẫu máu thì sẽ giúp người bệnh được điều trị sớm và dễ thoát khỏi tử thần hơn. 

Vào tháng 9/2015 vừa qua, công ty chuyên về chẩn đoán y khoa Pathway Genomics, Mỹ đã công bố dịch vụ sinh thiết lỏng đầu tiên trên thế giới, với giá $299USD/lần nếu khách hàng đăng ký gói kiểm tra 4 lần/năm. Nếu đăng ký kiểm tra 1 lần/năm thì giá sẽ là $699USD. 

Dịch vụ này có hai loại riêng biệt: CancerIntercept Detect dành cho những người khoẻ mạnh nhưng có nguy cơ bị ung thư cao. Và CancerIntercept Monitor dành cho những người đã từng hoặc đang bị ung thư. 

Cả 2 dịch vụ sẽ giúp phát hiện 96 loại đột biến gen (DNA) liên quan đến 10 loại ung thư sau: ung thư phổi, ung thư vú, ung thư buồng trứng, ung thư ruột-đại tràng, ung thư da, ung thư tuỵ, ung thư đầu và cổ, ung thư tuyến giáp, ung thư dạ dày, và ung thư tuyến tiền liệt. 

6. Tạo Bộ Não Trong Phòng Thí Nghiệm 

Một nhóm các nhà khoa học tại đại Học The Ohio State, Mỹ, dẫn đầu bởi giáo sư Rene Anand, đã công bố vào tháng 8/2015, tại hội nghị Military Health System Research Symposium ở Florida, Mỹ, rằng họ đã tái tạo được bộ não người ở mức độ gần hoàn chỉnh nhất so với các nhóm nhà khoa học khác trên thế giới cũng đang tái tạo não trong phòng thí nghiệm như họ. 

Bộ não mà họ tái tạo tương đương với một bộ não của phôi thai người ở 5 tuần tuổi, có kích cỡ như một cục tẩy bút chì, có cấu trúc rõ ràng, và chứa 99% gen có trong não của phôi thai người. 

Bộ não này được nuôi cấy từ tế bào da đã được chỉnh sửa lại để có thể thành tế bào gốc, và từ tế bào gốc đó được lớn lên trong điều kiện phù hợp để phát triển thành các phần khác nhau của não người. 
Việc tạo ra một phần bộ não người thế này sẽ giúp việc nghiên cứu các bệnh rối loạn phát triển não (ví dụ như tự kỷ) hay thoái hoá não (ví dụ như Alzheimer) tiến triển nhanh hơn và hy vọng tìm được phương pháp chữa trị cho những bệnh đó trong vòng 10 năm tới là hoàn toàn có thể.
7. Metformin Làm Tuổi Già Đến Chậm Lại?

Metformin là một loại thuốc chữa tiểu đường, đã được sử dụng từ những năm 1960 đến nay, với giá thành rất rẻ khoảng vài ngàn VNĐ cho một viên, và tác dụng phụ rất nhẹ. 

Nhiều cuộc thử nghiệm trên chuột đã khiến các nhà khoa học đưa đến kết luận rằng loại thuốc này có khả năng giúp làm chậm lại quá trình lão hoá ở người, và có thể giúp họ có một tuổi già khoẻ mạnh, ít bệnh tật hơn.

Vào tháng 9/2015 vừa qua, tiến sỹ bác sỹ Nir Barzilai, giám đốc Viện Nghiên Cứu Lão Hoá tại trường đại học Y Khoa Albert Einstein, Mỹ, và đồng giám đốc khoa học Hiệp Hội Nghiên Cứu Lão Hoá của Hoa Kỳ, một nhà tiên phong trong lãnh vực nghiên cứu về lão hoá trên thế giới, đã cùng với một nhóm các nhà khoa học từ các viện nghiên cứu khác nhau đề xuất với Cơ Quan Quản Lý Thuốc và Thực Phẩm (FDA) của Mỹ để được tiến hành một cuộc thử nghiệm với metformin trên người. 

Cuộc thử nghiệm sẽ tiến hành trên 3000 người lớn tuổi, một nửa uống metformin, một nửa uống "thuốc giả," nghĩa là nhìn giống metformin nhưng không có thành phần thuốc trong đó gì cả. 

Nếu thành công như họ dự đoán, nghĩa là khi nhóm người uống metformin sẽ ít bị bệnh tật hơn và có tuổi thọ dài hơn những người không uống metformin, thì FDA sẽ xem xét lão hoá như một "bệnh" thực sự và việc tìm ra thuốc chống lão hoá sẽ được hợp thức hoá. 

Cuộc thử nghiệm này có tên là TAME - viết tắt của Targeting/Taming Aging with Metformin - nghĩa là kiểm soát lão hoá bằng metformin. Và đã được FDA chấp thuận vào cuối tháng 11/2015. Nếu cuộc thử nghiệm thành công, con người có thể kéo dài tuổi thọ trung bình lên đến 120 tuổi nhờ loại thuốc này. 

8. Vắc Xin Chống Sốt Xuất Huyết

Sốt xuất huyết xảy ra do muỗi cái Aedes cắn. Khi muỗi này cắn một người có mang virus sốt xuất huyết trong người, nó trở thành cỗ máy vận chuyển mầm bệnh sốt xuất huyết. Khi con muỗi này cắn một người khoẻ mạnh, nó sẽ truyền virus sốt xuất huyết sang cho người đó và người đó sẽ bị lây bệnh.  

Sốt xuất huyết có thể dẫn đến chảy máu nội tạng và tử vong. Do đó, bệnh này rất nguy hiểm, tuy nhiên lại chưa có thuốc chữa. 

Vắc xin chống sốt xuất huyết đầu tiên trên thế giới tên là Dengvaxia đã được đăng ký tại Mexico vào tháng 12/2015 vừa qua bởi công ty Sanofi Pasteur, Pháp, công ty sản xuất vắc xin lớn nhất thế giới hiện tại. Đây là vắc xin giúp chống lại tất cả 4 loại virus gây sốt xuất huyết, dành cho người từ 9-45 tuổi và được chích 3 mũi, mỗi mũi cách nhau 6 tháng. 

Tiếp theo ngay sau đó, cùng trong tháng 12/2015, Cơ Quan Quản Lý Thuốc và Thực Phẩm của Philippines cũng đã công nhận và đồng ý sử dụng vắc xin này ở nước họ. 

Theo Tổ Chức Sức Khoẻ Thế Giới (WHO), khoảng một nửa dân số thế giới có nguy cơ bị sốt xuất huyết. Do đó việc tìm ra vắc xin sốt xuất huyết là hết sức cần thiết.

9. Liệu Pháp Miễn Dịch (Immunotherapy)

Đây là một phương pháp chữa trị ung thư mới: sử dụng chính hệ thống miễn dịch của cơ thể để tiêu diệt tế bào ung thư. 

Bình thường khi có vật thể lạ xâm nhập cơ thể (ví dụ như vi khuẩn, virus, giun sán), các vật thể lạ này sẽ lập tức bị hệ miễn dịch phát hiện. Hệ miễn dịch là cơ quan bảo vệ chính của cơ thể. Khi đó hệ miễn dịch sẽ gửi các chiến binh bảo vệ cơ thể là các tế bào máu trắng đi săn lùng để tiêu diệt các vật thể lạ đó tận gốc, mà không làm ảnh hưởng đến các cơ quan bình thường của cơ thể. 

Trong trường hợp các tế bào ung thư, chúng rất thông minh và tự tạo cho mình một lớp vỏ bọc vô hình, khiến cho hệ miễn dịch không phát hiện ra được. Do đó, tế bào ung thư có thể tự do đi lại trong máu để tạo ra những khối u mới. 

Theo phương pháp chữa trị này, các nhà khoa học đã tìm ra những thuốc để xoá bỏ khả năng tàng hình đó của tế bào ung thư và mở đường cho hệ miễn dịch tiếp cận và tiêu huỷ các tế bào ung thư đó. 

Tháng 12/2015 vừa qua, cựu tổng thống Mỹ Jimmy Carter đã thông báo mình đã hết sạch ung thư nhờ vào phương pháp chữa trị này. Thuốc ông đã sử dụng là Pembrolizumab, được Cơ Quan Quản Lý Thuốc và Thực Phẩm Hoa Kỳ (FDA) thông qua năm ngoái. 

Tháng 3/2015 vừa rồi, một loại thuốc  tương tự cũng đã được FDA thông qua nhanh, tên là Nivolumab (Opdivo), để chữa trị một loại ung thư phổi. 
Hai loại thuốc này đại diện cho một nhóm thuốc chữa ung thư mới chưa từng có trước đây và có khả năng giúp hệ miễn dịch tiêu diệt tế bào của một số loại ung thư khác nhau. Liệu pháp miễn dịch do đó là khởi đầu cho một kỷ nguyên chữa trị ung thư mới hiệu quả hơn và ít tác dụng phụ hơn. 

Monday, December 21, 2015

Hai Cách Để Níu Chân Thanh Xuân

Mình thường nghe bà con kháo nhau là mua đông trùng hạ thảo, sừng tê giác, yến sào, cao hổ cốt, hay nấm linh chi để giữ mình đừng bị già đi nhanh quá. 

Những loại thức ăn đó có thể đem lại kết quả như bà con mong muốn hay không thì khoa học chưa chứng minh được. Tuy nhiên, khoa học đã tìm ra hai cách khả quan có thể khiến tuổi già đến chậm lại. 

1. Metformin 

Tiến sỹ bác sỹ Nir Barzilai hiện tại là giám đốc Viện Nghiên Cứu Lão Hoá tại trường đại học Y Khoa Albert Einstein, Bronx, NY. Ông cũng đã từng là bác sỹ quân y của Israel nhiều năm trước đó. Ông được biết đến như một nhà tiên phong trong lãnh vực chống lão hoá (anti-aging) trên thế giới, với nhiều công trình nghiên cứu về gen di truyền ở những người sống lâu trăm tuổi nhằm tìm ra câu trả lời: làm sao để tuổi già đến chậm lại, và quan trọng hơn thế, làm sao sống khoẻ mạnh mà không bị bệnh tật trong khi già đi đó. 

Ông cũng là một trong những người tiên phong đưa ra khái niệm lão hoá cũng là một loại bệnh như các loại bệnh khác, và nó còn nguy hiểm đến sức khoẻ hơn tất cả các loại bệnh khác cộng lại.

Vào tháng 9/2015 vừa qua, ông và một nhóm các nhà khoa học đã đề xuất với Cơ Quan Quản Lý Thuốc và Thực Phẩm (FDA) của Mỹ để được tiến hành một cuộc thử nghiệm với metformin, một loại thuốc chữa tiểu đường loại 2, đã được sử dụng từ những năm 1960, chỉ tốn có vài ngàn VNĐ cho một viên, và tác dụng phụ rất nhẹ. 

Cuộc thử nghiệm sẽ tiến hành trên 3000 người lớn tuổi, một nửa uống metformin, một nửa uống "thuốc giả," nghĩa là nhìn giống metformin nhưng không có thành phần thuốc trong đó gì cả. 

Thú vị hơn, họ đều là những giáo sư tiến sỹ từ các trường đại học, không một ai đến từ ngành công nghiệp dược phẩm, và cuộc thử nghiệm, nếu được FDA chấp thuận, sẽ được tài trợ bởi AFAR, một tổ chức phi lợi nhuận. Nghĩa là họ sẽ không có lợi gì từ cuộc thử nghiệm này. Tuy nhiên, nếu thành công, nghĩa là khi nhóm người uống metformin sẽ bị bệnh tim, bệnh ung thư, thoái hoá nhận biết, và tử vong chậm hơn những người không uống metformin, thì FDA sẽ xem xét lão hoá như một "bệnh" thực sự và việc tìm ra thuốc chống lão hoá sẽ được hợp thức hoá. 

2. Thiền
 


Tiến sỹ Elizabeth Blackburn là người đoạt giải Nobel Y Khoa năm 2009 vì đã tìm ra rằng nhiễm sắc thể của con người được bảo vệ bởi "telomere," hiểu nôm na là một cái mũ chụp đầu nhiễm sắc thể để bảo vệ nó không bị xói mòn. Bên cạnh đó, có một loại men gọi là "telomerase" giúp cho cái mũ này dài ra thêm khi bị xói mòn. 

Bà cũng tìm ra rằng khi con người ta càng già đi thì cái mũ chụp đầu đó càng ngắn đi, và men telomerase hoạt động càng kém đi, do đó, chất lượng nhiễm sắc thể bị giảm, và con người ta dễ bệnh tật hơn. Đây cũng là lý do tại sao càng lớn tuổi thì con người càng yếu và càng nhiều bệnh tật. 

Thú vị hơn, bà cũng đã tìm ra rằng khi cơ thể bị stress thì cái mũ chụp đầu telomere ấy cũng sẽ bị ngắn đi nhanh hơn, nghĩa là khi bạn càng stress thì bạn sẽ càng già đi nhanh hơn và dễ bệnh tật hơn.

Trong một nghiên cứu xuất bản năm 2010 tại tạp chí khoa học Psychoneuroendocrinology, bà và các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng thiền có thể làm tăng hoạt động của men telomerase. Theo bà, thiền có nghĩa là tập trung vào một điều duy nhất ở thời điểm hiện tại, không nghĩ về quá khứ, tương lai, hay làm 2-3 chuyện cùng một lúc. Điều này có thể không phải là đơn giản ở một xã hội bận rộn như hiện tại, nhưng cũng không phải là không thể.

Trong một nghiên cứu mới xuất bản năm 2013 tại tạp chí khoa học The Lancet Oncology, bà đã tìm ra rằng nhóm những người đàn ông được hỗ trợ thay đổi sang một chế độ ăn uống cân bằng, thể dục thể thao đều đặn mỗi ngày, giảm thiểu stress, và được các nhóm xã hội hỗ trợ giao lưu thì hoạt động của men telomerase tăng lên hẳn so với nhóm không được hỗ trợ. 

Vì những nghiên cứu khoa học của bà về thiền, bà đã được Dalai Latma tặng cho danh hiệu "Medicine Buddha" (Phật Y Khoa). 

Như vậy trong khi chờ đợi metformin được hợp thức hoá, bạn nên bắt đầu nghĩ đến việc thiền mỗi ngày đi, và đối với những bạn dùng smartphones, thì bạn có thể thử với thiền qua các ứng dụng mobile app nhé! 

Làm Gì Để Già Thêm 10 Tuổi?



Với sự phát triển của khoa học, ngày 14/4/2003, một đội ngũ các nhà khoa học trên thế giới (the Human Genome Project) đã công bố họ đã giải mã thành công bộ gen của con người lần đầu tiên! Và từ đó, những tiến bộ trong việc nghiên cứu gen đã giúp con người giải mã rất nhiều câu hỏi mà trước đó họ không có câu trả lời. 


1. Tuổi già được quyết định từ trong gen

Các nhà khoa học khi nghiên cứu trên những người sống lâu trăm tuổi đã tìm ra rằng nếu trong gen của bạn có một vài đặc điểm nhất định thì bạn sẽ ít bệnh tật hơn và nếu có bệnh thì cũng mau khỏi hơn những người không có những đặc điểm gen đó.  

Do đó, bạn có khả năng bị ung thư vú hay không, hay bạn có thể sống lâu hơn trăm tuổi hay không đều có thể dự đoán được với độ chính xác cao khi nhìn vào bộ gen của bạn ngay từ khi bạn vừa ra đời. 

Đây cũng là lý do tại sao vào năm 2013, cô diễn viên nổi tiếng Angelina Jolie đã quyết định cắt bỏ hai bầu vú của mình khi phát hiện trong bộ gen của cô có đột biến ở gen BRCA1, dẫn đến việc cô có thể 87% bị ung thư vú và 50% bị ung thư buồng trứng. Tháng 3/2015 vừa qua, cô lại tiếp tục phẫu thuật bỏ đi buồng trứng của mình để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ung thư mà bộ gen của cô đã dự báo. 

Tất cả những điều này đã có thể dự đoán được nhờ vào việc giải mã bộ gen người thành công. Có thể bạn đang tự nhủ không phải ai cũng có khả năng tài chính như cô ấy để giải mã bộ gen của mình? Cũng không hẳn là thế! 

Ngày 29/9/2015 vừa qua, công ty công nghệ sinh học Veritas Genetics đã tuyên bố họ đã đạt cột mốc giải mã bộ gen người và bao gồm cả phí tư vấn, diễn giải dựa trên bộ gen đó tất cả chỉ với giá $999 Mỹ kim. Bộ gen người lần đầu tiên được giải mã đã ngốn $2.7 tỉ Mỹ kim. 

Đây là một cột mốc quan trọng vì với giá dưới $1,000 Mỹ kim thì việc giải mã gen của bệnh nhân để chẩn đoán bệnh và chữa trị sao cho phù hợp, hiệu quả nhất với mỗi cá thể sẽ là điều hoàn toàn có thể xảy ra trong một tương lai gần, gọi là thời đại của Y Học Chuẩn Xác (Precision Medicine). 

Khi đó, khả năng bạn được chữa khỏi bệnh tật, hay thậm chí ngăn ngừa bệnh tật trước khi nó xảy ra là hoàn toàn có thể. Và do vậy, việc tìm ra phương thức chống lại sự lão hoá của cơ thể cũng sẽ không còn là điều không tưởng nữa! 

2. Tuổi già còn đến từ stress nữa!



Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng tìm ra rằng lối sống và môi trường cũng có khả năng làm thay đổi đặc điểm gen của bạn để khiến bạn già đi nhanh hơn hay chậm hơn.

Năm 2009, tiến sỹ Elizabeth Blackburn đã đoạt giải Nobel Y Khoa vì đã tìm ra rằng mỗi đầu nhiễm sắc thể của gen người được bảo vệ bởi một "cái nón" gọi là "telomere." Khi cái nón này càng bị ngắn đi thì tế bào càng già đi và con người cũng sẽ già đi. 

Những nghiên cứu của bà tiếp đó đã cho thấy rằng stress là nguyên nhân khiến cho telomere bị bào mòn nhanh hơn và do đó dẫn đến lão hoá nhanh hơn. Trong một nghiên cứu xuất bản tháng 12/2004 của bà và đồng nghiệp trên tạp chí khoa học PNAS, họ đã cho thấy những người phụ nữ cảm thấy bị stress vì có con bị bệnh tật thì có telomore bị làm ngắn đi nhanh hơn tương đương với khoảng 10 năm tuổi so với những phụ nữ không cảm thấy bị stress vì không có con bị bệnh tật. 

Đây là một cột mốc quan trọng vì nó lần đầu tiên chứng minh rằng stress không chỉ làm tổn hại sức khoẻ mà còn khiến con người già đi nữa! 

Một số nghiên cứu khác của bà và đồng nghiệp cũng đã cho thấy những phụ nữ bị bạo hành trong gia đình cũng có telomore ngắn hơn so với những người tương đương mà không bị bạo hành.

Điều này và một số nghiên cứu khác tương tự đã khẳng định mối liên hệ giữa stress, telomere và lão hoá: stress làm telomere ngắn đi nhanh hơn, mà telomere càng ngắn đi thì chúng ta bệnh tật càng nhiều hơn và già đi nhanh hơn. 

Theo nhà sinh vật học tiên phong Hans Selye: "mỗi lần stress sẽ để lại một vết sẹo không xoá nổi, và sinh vật trả giá cho sự sống còn của nó sau mỗi tình huống căng thẳng đó bằng cách trở nên già đi một tí."

Vậy thì bạn đang tự làm mình già đi bao nhiêu tuổi rồi? 

Khi Nào Chúng Ta Già Đi?


Con người chính là bộ máy tự tồn và tự huỷ phức tạp nhất và hoàn hảo nhất đến thời điểm hiện tại.

1. Tuổi già đến từ bên trong những tế bào




Con người được tạo ra từ sự kết hợp của trứng và tinh trùng, để làm thành một tế bào phôi thai. Tế bào đó tiếp tục tự nhân đôi theo cấp số 2n: 0, 2, 4, 8, 16, 32, v...v... trong tử cung người mẹ cho đến khi thành hình hài của một đứa bé hoàn chỉnh sau khoảng 9 tháng 10 ngày.

Mỗi chúng ta đều đã được sinh ra như thế. Do đó đã có giả thuyết rằng tế bào của con người có khả năng nhân đôi lên mãi mãi, vì thế, chúng ta mới có thể lớn lên từ một đứa bé! Vậy tại sao chúng ta không lớn lên mãi mà lại già đi?

Mãi đến tận năm 1961, hai nhà khoa học người Mỹ Leonard Hayflick and Paul Moorehead mới phát hiện ra tế bào con người khi được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm thì đều có tuổi thọ nhất định, chứ không hề nhân đôi lên mãi mãi. Phát hiện này đã mở đầu cho một giai đoạn mới trong nghiên cứu về quá trình già đi của con người, hay còn gọi là quá trình lão hóa.

Các nhà khoa học nhờ đó mà nhận ra rằng con người già đi là do các tế bào dần dần mất đi khả năng nhân đôi sinh sản của chúng, và đó cũng là lúc con người già đi để rồi qua đời.
Điều này phần nào giải thích vì sao chú cừu Dolly được nhân giống bằng sinh sản vô tính vào năm 1996 chỉ sống được đến 6 tuổi, khi mà tuổi thọ trung bình của nó lẽ ra phải là 11-12 năm. Lý do có thể là vì cừu Dolly được nhân giống từ một tế bào trưởng thành của một chú cừu đã 6 năm tuổi, do đó, tế bào 6 năm tuổi đó chỉ có thể nhân đôi và giúp cừu Dolly lớn thêm 6 năm tuổi nữa là đạt đến tuổi thọ 12 năm của tế bào đó rồi!

2. Quá trình lão hoá tế bào là thợ điêu khắc của cơ thể




Đến tháng 11/2013, cả thế giới lại được một phen chấn động khi 3 nhóm nghiên cứu độc lập (2 nhóm từ Tây Ban Nha, 1 nhóm từ Israel) cùng công bố một kết quả: họ tìm thấy tế bào lão hóa trong phôi thai của chuột và gà. Điều này đáng kinh ngạc ở chỗ chưa ai nghĩ rằng phôi thai lại là nơi tế bào lão hóa tồn tại cả. Ai cũng nghĩ rằng tế bào lão hóa chỉ xuất hiện khi người ta bắt đầu già đi mà thôi.

Phát hiện này đã giúp các nhà khoa học đưa đến kết luận rằng quá trình lão hoá của tế bào xảy ra ngay từ giai đoạn phôi thai để điều chỉnh sự phát triển của thai nhi sao cho nó hoàn hảo nhất. Điều này giống như việc làm của một thợ điêu khắc dùng cây đục gọt xén bớt đi những phần dư thừa để tạo ra một bức tượng hoàn hảo. 

Đến khi con người lớn lên, những tế bào bị lỗi sẽ tiếp tục bị cơ thể đào thải qua quá trình lão hoá tế bào này, để ngăn ngừa những tế bào lỗi đó gây nguy hại đến sức khoẻ chung của cơ thể, và đặc biệt là ngăn chặn sự phát triển của các khối u. Điều này giải thích vì sao trẻ thường khoẻ.

Đến khi về già, cũng chính quá trình lão hoá tế bào này khiến cho các tế bào bị già nua đi, mất khả năng sinh sản, và bị yếu, bị lỗi, khiến cho cơ thể bị bệnh tật và dễ dàng bị ung thư hơn.

Tế bào ung thư là những tế bào đã thoát ra khỏi quá trình lão hoá để trở nên bất tử và sinh sản vô chừng, tạo ra khối u. Chính vì thế ung thư còn được gọi là bệnh của tuổi già vì nó thường xảy ra khi cơ thể bắt đầu già nua. Và ung thư cũng chính là quá trình tự hủy lớn nhất của con người!

3. Chúng ta có nên trẻ mãi không già?


Theo luật tiến hoá, nếu con người không tự tồn thì sẽ gây mất thăng bằng sinh thái trong chuỗi thức ăn của cả vũ trụ. Nhưng cũng theo thuyết tiến hoá này, nếu họ không tự diệt thì cũng sẽ làm mất cân bằng sinh thái đó. Do đó, lão hóa là hoàn toàn phù hợp với thuyết tiến hóa này.

Dẫu biết thế, nhưng một trong những tham vọng lớn nhất của con người qua mọi thế hệ vẫn là làm sao trẻ mãi không già. Do đó, ngành nghiên cứu chuyên về chống lão hóa (anti-aging) đang là đề tài nóng bỏng hiện giờ. Con người hy vọng có thể “lập trình” lại các tế bào để chúng trẻ mãi mà không đi qua lão hóa, khi đó, họ sẽ không bị già đi nữa.

Một trong những kết quả củng cố cho giả thuyết nếu tế bào trẻ thì cơ thể cũng sẽ trẻ này đó là khi người ta phẫu thuật nối hệ tuần hoàn của một con chuột già và một con chuột trẻ với nhau thì máu từ con chuột trẻ đã khiến con chuột già trẻ lại. Đáng nói hơn là kết quả này được tìm ra bởi nhiều nhóm nghiên cứu độc lập từ 2005 đến 2013 ở các nơi trên thế giới.

Theo bạn thì con người có thể lập trình lại lão hóa, thắng được luật tiến hóa để đạt đến sự trường sinh bất lão không?

Sunday, December 13, 2015

Chăm Sóc Đúng Cách Để Cứu Con Thoát Chết

Tại buổi lễ ký kết hợp tác giữa UNICEF và tập đoàn dược phẩm đa quốc gia Johnson & Johnson diễn ra vào ngày 9/12/2015 vừa qua tại Hà Nội, ông Youssouf Abdel-Jelil, trưởng đại diện của Quỹ Nhi ​Đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) Việt Nam đã đưa ra thống kê rằng hiện nay hơn 90 trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam tử vong mỗi ngày, và trong số đó, 50 trẻ tử vong trong vòng 28 ngày kể từ khi được sinh ra. Đáng buồn hơn, đa phần những ca tử vong này xảy ra trong vòng 7 ngày đầu sau khi đẻ. Tình trạng này đáng báo động gấp 3 lần đối với trẻ em dân tộc thiểu số so với trẻ em dân tộc Kinh.

UNICEF nhận định rằng nguyên nhân tử vong ở trẻ sơ sinh tại Việt Nam là chủ yếu do ngạt thở, nhiễm trùng và đẻ non. Theo ông Youssouf Abdel-Jelil, đa số các trường hợp tử vong này đều có thể phòng ngừa được bằng các cách đơn giản như hỗ trợ chuyên môn cho các mẹ khi sinh đẻ, chăm sóc đúng cách cho các bé ngay sau khi bé chào đời, nhất là cho bé bú tí mẹ ngay sau khi sinh, và chăm sóc kiểu chuột túi cho các bé, đặc biệt là những bé bị đẻ non và nhẹ cân. 

Vậy nên làm gì và không nên làm gì để giảm thiểu nguy cơ tử vong do ngạt thở, nhiễm trùng, và sinh non cho các bé sơ sinh tại Việt Nam? 

NÊN 1: da chạm da (Skin To Skin - S2S) 

Khi bé vừa chào đời, việc tốt nhất mà bạn nên làm cho bé là hãy để bé được da chạm da với mẹ bằng cách để bé nằm trên ngực mẹ ngay trong vòng 1 tiếng đồng hồ đầu tiên của cuộc đời bé! Ngay cả đối với những bé sinh thiếu tháng thì việc được nằm trên ngực mẹ như thế cũng vẫn tốt hơn là để bé nằm trong lồng kính riêng. 

Đây cũng là thời khắc quan trọng cho việc bú sữa mẹ của bé vì khi này, bé sẽ tự xoay mình trên ngực mẹ theo bản năng để tìm vú, ngậm vú, và mút sữa mẹ! 

Một số lợi ích rõ ràng của việc để bé da chạm da với mẹ trong vòng 1 tiếng sau khi sinh là:
1. Bé biết cách bú tí mẹ tốt hơn
2. Bé sẽ bú sữa mẹ lâu hơn
3. Bé giữ được nhiệt độ cơ thể, nhịp tim, nhịp thở, và huyết áp tốt hơn. Điều này rất quan trọng và có thể cứu sống những bé sinh thiếu tháng. 
4. Bé ít khóc hơn
5. Vi khuẩn từ người mẹ cũng sẽ là những vi khuẩn đầu tiên "cắm trại" trên người bé. Mà sữa mẹ thì đã có chứa sẵn kháng thể cho các loại vi khuẩn đó! Thế nên khi bú sữa mẹ thì bé cũng sẽ có kháng thể để chống lại các vi khuẩn đó, do đó sẽ ít hoặc thậm chí không bị bệnh tật hay nhiễm trùng gì khi còn bú sữa mẹ.

NÊN 2: chăm con kiểu chuột túi (Kangaroo Care)

Sau khi bé được da chạm da với mẹ lúc vừa sinh ra, thì việc tiếp tục để bé được da chạm da với mẹ hay với cha qua việc chăm sóc bé kiểu chuột túi, nghĩa là việc thường xuyên ôm ấp bé trước ngực trong vòng tay của mẹ hoặc cha mỗi ngày sẽ tiếp tục đem lại nhiều lợi ích sức khoẻ khác cho cả bé lẫn cha mẹ, điển hình là:
1. Giúp bé bớt đau khi cần chích ngừa hay lấy máu
2. Giúp bé tăng cân tốt hơn
3. Giúp bé ngủ sâu hơn
4. Giúp bé ít khóc và ít quấy hơn
5. Giúp bé có tư duy tốt hơn
6. Giúp bé đối mặt với stress tốt hơn
7. Giúp cha mẹ bé đỡ bị stress
8. Giúp mẹ bé ra sữa nhiều hơn
9. Giúp cha mẹ tạo được mối quan hệ mật thiết với con hơn

Và điều dễ hiểu là khi bé vui khoẻ thì sức đề kháng cũng tốt hơn, do đó, sẽ khó bị nhiễm trùng và ít bệnh tật hơn.

NÊN 3: cho bé bú sữa mẹ

Sữa mẹ chính là thuốc vắc xin đầu đời quan trọng, an toàn, và hiệu quả nhất cho bé. Trong những ngày đầu khi mới sinh con, sữa mẹ sẽ có màu vàng đục, và đây chính là loại sữa giàu dinh dưỡng và kháng thể nhất mà các mẹ cần cung cấp cho bé để chống lại sự rình rập của tử thần khi bé còn là một sinh linh mong manh, chưa có khả năng tự miễn dịch chống lại vi khuẩn, virus, và các yếu tố gây bệnh khác. 

Khoa học đã chứng minh những bé được bú sữa mẹ thì nguy cơ bị các bệnh sau cũng giảm tối đa, bao gồm: nhiễm trùng đường ruột, nhiễm trùng đường hô hấp, hen suyễn, béo phì, tiểu đường, ung thư máu, bệnh về da, và hội chứng tử vong đột ngột ở trẻ em (SIDS).

Không những thế, nhiều nghiên cứu cũng đã cho rằng việc cho bé bú sữa mẹ hoàn toàn ít nhất trong 6 tháng đầu đời cho đến khi bé 1 tuổi còn giúp bé thông minh hơn và thành đạt hơn sau này.

NÊN 4: cho bé chích ngừa đúng lịch

Cho dù đó là 3 trong 1, 5 trong 1, hay 6 trong 1 thì quan trọng hơn cả vẫn là việc cho bé chích ngừa đúng lịch tiêm chủng chống lại những bệnh sau: yết hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, nhiễm khuẩn Hib, viêm gan siêu vi B, lao, tiêu chảy, viêm phế cầu, và sởi. 

Nếu để bé nhiễm một trong những bệnh trên khi bé dưới 1 tuổi thì việc chữa trị sẽ rất khó khăn và không có hiệu quả cao. 

NÊN 5: cho bé ngủ đúng cách

Không chỉ ở Việt Nam, mà thậm chí ở Mỹ, ngạt thở khi ngủ cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong ở trẻ dưới 1 tuổi. 

Tuy nhiên, điều này hoàn toàn có thể tránh được nếu bé được cho ngủ đúng cách như sau:

1. Luôn đặt bé nằm ngửa trên một mặt phẳng đủ cứng và không bị lún.

2. Không cho bé nằm gối, đắp chăn, hay để bất kỳ thứ đồ chơi hay vật gì gần bé khi bé ngủ. 

3. Tuyệt đối không sử dụng tấm chắn nôi.

4. Ba mẹ nên ở cùng phòng với bé để có thể cứu bé kịp thời nếu để ý được điều gì khác lạ trong nhịp thở của bé. 

KHÔNG NÊN 1: cho bé chưa ăn dặm uống nước

Việc cho bé dưới 6 tháng tuổi và chưa ăn dặm uống nước là có hại cho bé vì:

1. Uống nước làm giảm lượng sữa tiêu thụ của các bé dẫn đến suy dinh dưỡng, và làm giảm lượng sữa của người mẹ do bé bú ít đi. Như thế, miễn dịch của bé cũng sẽ yếu đi và do đó dễ nhiễm trùng, nhiễm bệnh hơn. 

2. Uống nước với lượng lớn còn có thể khiến bé bị ngộ độc nước. Khi đó, nước làm loãng các chất trong máu, đặc biệt là muối, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động bình thường của cơ thể bé, gây hậu quả nghiêm trọng như bị mất nhiệt nhanh chóng hoặc thậm chí bị co giật. 

KHÔNG NÊN 2: rơ lưỡi cho bé dưới 1 tuổi bằng mật ong

Một trong những cách chăm con kiểu dân gian cực kỳ nguy hiểm mà mình lại thường xuyên nghe mọi người truyền tai nhau là: nên rơ lưỡi cho bé với một ít mật ong là sạch ngay!

Việc lưỡi của bé bị trắng là việc gần như bình thường và không cần can thiệp thêm gì cả, trừ phi do nhiễm trùng. 

Quan trọng hơn, tuyệt đối không nên đưa mật ong và những sản phẩm có chứa mật ong cho bé dưới 1 tuổi tiêu thụ. Trong mật ong có thể có bào tử của vi khuẩn Clostridium botulinum, và sẽ có khả năng gây ra nhiễm trùng đường ruột chết người ở trẻ nhỏ dưới 1 tuổi.   

KHÔNG NÊN 3: để bé dưới 1 tuổi ăn bụi đất

Với điều kiện vật chất thiếu thốn, có một số bé sẽ không được nằm ngồi đi lại trong một không gian sạch, mà sẽ là trên nền đất, hoặc nơi có nhiều bụi bẩn. Hoặc đối với những gia đình có để chậu cây trong nhà, bé có thể bốc đất cho vào miệng nếm thử vì tò mò. 

Trong những trường hợp đó, cha mẹ cần chú ý rửa tay, rửa chân, rửa mặt thường xuyên cho bé và đồng thời giám sát bé kỹ lưỡng để hạn chế việc bé bị nhiễm khuẩn từ bụi đất do mút tay chân hay bốc đất ăn. Nếu nhẹ thì có thể gây sốt nóng, ói mửa, tiêu chảy, và nếu nặng thì có thể dẫn đến tử vong, nhất là đối với các bé dưới 1 tuổi. 

KHÔNG NÊN 4: để bé nằm gối, đắp chăn

Việc nằm gối lẫn đắp chăn đều có khả năng khiến bé dưới 1 tuổi ngạt thở khi ngủ. 

Ngoài ra, cha mẹ Việt còn thường có thói quen chặn gối chăn xung quanh người bé khi bé ngủ rồi đi làm việc khác cho yên tâm vì nghĩ gối chăn sẽ ngăn bé không lăn đi đâu được. Tuy nhiên điều này rất nguy hiểm vì bé có thể sẽ lăn sát vào gối hay chăn và bị ngộp thở khi ngủ do bị chăn gối che kín mũi và miệng. 

Do đó, đừng để bé dưới một tuổi nằm gối, và nếu bạn sợ bé lạnh thì hãy mặc thêm một số lớp áo cho bé chứ đừng đắp chăn cho bé, và đừng chặn gì xung quanh bé khi bé ngủ, nhất là khi bé chưa biết lật.

KHÔNG NÊN 5: để bé chơi với các loại dây và vật thể nuốt được

Khi bé đã bắt đầu cầm nắm được thì bạn nên chú ý xung quanh bé tuyệt đối không nên để các loại dây cắm, dây buộc, v...v... trong tầm với của bé để hạn chế khả năng bé bị ngạt thở vì bị dây quấn cổ. 

Không chỉ có vậy, bạn cũng cần để ý không để bất kỳ vật thể nào có đường kính nhỏ hơn 3 cm nằm trong tầm với của bé, nhất là các bộ phận của các món đồ chơi. Nếu bé nuốt vào sẽ có thể bị nghẹn, ngạt thở, và dẫn đến chết não nhanh chóng nếu không được cứu chữa kịp thời.

Chỉ cần bạn nhớ và thực hành 5 điều NÊN và 5 điều KHÔNG NÊN này thì bạn đã và đang góp phần bảo vệ tính mạng con bạn một cách hiệu quả rồi đó!